BİREYSEL EMEKLİLİKTE YENİ DÖNEM BAŞLADI

Yeni yılla birlikte Bireysel emeklilik Sistemi'nde (BES), yeni düzenleme de başladı ve yıllardır eleştirilen, hatta sisteme giren birçok kişinin çıkmasına neden olan kesinti oranları düşürüldü.

Yeni düzenlemeye geçmeden önce, 2015'in sonuna kadar uygulama nasıldı, kısaca değineyim. Düne kadar sisteme girenlerden giriş aidatı, şirket yönetim gideri ve fon işletim gideri adı altında üç farklı kesinti yapılıyordu. Giriş aidatı, 120 lira ile 700 lira arasında değişiyordu. Şirket yönetim gideri altında da sisteme ödenen katkı paylarından, yıllık yüzde 2 kesiliyordu. Kişilerin fon tercihine göre de yıllık yüzde 1,09 ile yüzde 2,28 arasında değişen oranlarda fon işletim gideri alınıyordu.

KESİNTİLER TEKE İNDİ

1 Ocak 2016'dan itibaren ise artık katılımcılardan giriş aidatı, şirket yönetim gideri olarak farklı oranlarda kesintiler yapılamayacak. İlk 5 yıl, yıllık tek bir kesinti yapılacak; bu da, brüt asgari ücretin yüzde 8,5'ini geçmeyecek. Yani, kaç para yatırırsanız yatırın, emeklilik şirketi, asgari ücrete endeksli yıllık tek bir kesinti yapabilecek. Yeni asgari ücretle birlikte 2016 yılı için bu rakam da 140 lira. Asgari ücret arttıkça kesinti de yıllık artacak. 5 yıl içinde sistemden çıkarsanız emeklilik şirketi, 5 yıllın tamamını sizden toplu kesecek. Örneğin, 3'üncü yılda çıkacaksınız, o güne kadar da sizden 420 lira (bugünkü asgari ücret üzerinden) kesildi; şirket, birikiminizden 280 lira daha alacak. Yani, bugünkü asgari ücretten hesaplarsak, 3'üncü yılda çıktığınızda, toplam 700 lira kesilecek. İyi haber şu; 5 yıldan sonra asgari ücrete endeksli yıllık kesintiler kalkacak.

FON KESİNTİSİ DEĞİŞMEDİ

Gelelim, yıllardır şikayet edilen fon işletim kesintilerine. Bu kalemde herhangi bir indirime gidilmedi. Hali hazırda yıllık; hazine bonosu ve devlet tahvilinden oluşan fonlarda yüzde 1.09, kıymetli maden fonlarında yüzde 1.91, hisse senedi fonlarından yüzde 2.28 kesinti yapılıyor. Bu kesintiler devam edecek ancak 6'ncı yıldan sonra kesintilerin kişilerin hesaplarına iade edileceği bir sistem uygulanacak. Şöyle ki; 6'ncı yılda o yıla ait fon kesinti tutarının yüzde 2.5'i yılın sonunda katılımcıya iade edilecek ve sonraki yıllarda iade tutarı yüzde 2.5 artarak (7. yıl yüzde 5, 8. yıl 7,5, 9. yıl 10 şeklinde) devam edecek. İade tutarı yüzde 25'e ulaştığında -ki, bu da sistemde 15 yıl kalınmış olmayı gerektiriyor, sabitlenecek. Fon kesintilerinin iade uygulaması 2021'nin Ocak ayında başlayacak. Şunu da söyleyeyim, 2013'ün Ocak ayından itibaren sistemde geçirilen süre, iade oranı belirlenirken hesaba katılacak.

6'NCI YILDA SINIRLAMA VAR

Yeni düzenlemede, 6'ncı yıldan itibaren başlamak üzere sistemdeki tüm kesintilere de sınırlama getirildi. Buna göre; hem asgari ücretle sınırlı olan kesintiler hem de fon işletim kesintilerinin toplamı; 6'ncı yılda, katılımcının devlet katkısındaki toplam birikiminin yüzde 60'ını geçmeyecek. Bu oran 7'nci yılda yüzde 70'i, 8'inci yılda yüzde 80'ini, 9'uncu yılda yüzde 90'ını, 10'uncu yıl ve sonrasında devlet katkısındaki birikimin yüzde 100'ünü aşmayacak. BES kesintilerinde yapılan yeni düzenleme bir hayli karmaşık. Ama şu kadarını söyleyeyim; sistemden 3-5 yıl içinde çıkanları cezalandıran, 10-15 yıl kalanları ise mükafatlandıran bir uygulama getirildi.