ECZANELER FABRİKA FİYATINA DEVREDİLİYOR! RUHSAT RANTA DÖNDÜ, YENİ MEZUNLAR DIŞARIDA KALDI

Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda giderek artan bir yapısal problemle karşı karşıya. Büyükşehirlerde eczane açmak isteyen yeni mezun eczacılar için sistem neredeyse tamamen kapalı. Nüfusa dayalı kota uygulaması sebebiyle özellikle İstanbul, Ankara ve İzmit gibi metropollerde yeni eczane açma hakkı fiilen ortadan kalkmış durumda. Bu kısıtlama, mevcut eczanelerin devren satış yoluyla el değiştirmesine yol açarken, devir bedellerinin hızla yükselmesine sebep oluyor. Böylece eczane fiyatları, işletme değerinin çok ötesine geçerek âdeta “fabrika değeri” seviyelerine ulaşıyor.

25 MİLYON LİRAYI BULDU

Normal şartlarda sıfırdan bir eczane açmanın maliyeti 3 ile 5 milyon TL arasında değişirken, devren satılık eczaneler için talep edilen bedeller 15 ila 25 milyon TL’yi buluyor. Satın alınan şey yalnızca bir işletme değil; yıllar önce alınmış bir ruhsat, yerleşmiş müşteri kitlesi ve kota avantajı... Ancak bu tablo, mesleğin ticari bir ayrıcalık hâline geldiği eleştirilerini de beraberinde getiriyor. Özellikle 30-40 yıl önce ruhsat alarak eczane açmış ve bugün emeklilik aşamasına gelen eczacılar, sahip oldukları ruhsatları çok yüksek bedellerle devrediyor. Hukuken ruhsat kişisel bir meslek hakkı olsa da fiiliyatta bu hak ciddi bir ekonomik kazanç aracına dönüşmüş durumda.

KOTALAR DOLU

Genç eczacılar açısından tablo ise oldukça karamsar... Eczacılık fakültesinden mezun olan bir kişinin büyükşehirde kendi eczanesini açabilmesi neredeyse imkânsız. Kota sisteminin dolu olması sebebiyle ya kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak mecburiyetinde kalıyorlar ya da yüksek bedellerle devren satışa yöneliyorlar. Bir diğer seçenek ise yıllarca Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde sıra sisteminde beklemek. Bu durum, mesleğe yeni adım atan eczacıları ekonomik ve mesleki açıdan dezavantajlı bir konuma itiyor. Uzmanlara göre mevcut sistem, eczacılık mesleğini üretkenlikten ziyade ruhsat sahipliği üzerinden kazanç üreten bir modele dönüştürme riski taşıyor.

VATANDAŞI DA ETKİLİYOR

Eczanelerdeki yüksek devir bedelleri, dolaylı olarak hizmet kalitesine ve tüketici deneyimine yansıyor. Rekabetin sınırlı olduğu bölgelerde seçenekler azalıyor, danışmanlık hizmeti zayıflıyor ve ilaç dışı ürünlerde artan satış baskısı, vatandaşların daha ticari odaklı eczanelerle karşılaşmasına sebsep oluyor.

RUHSAT TİCARETİ ÖNÜMÜZE GEÇİYOR

Derya Kaplan, 2020 mezunu bir eczacı olarak kendi eczanesini açma hayalinin, büyükşehirlerde kota sistemi ve yüksek devren satış fiyatları sebebiyle neredeyse imkânsız hâle geldiğini belirtiyor. Kaplan “Yıllarca emek vererek aldığımız diplomaların, ruhsat ticareti nedeniyle işlevsiz hâle gelmesi büyük bir adaletsizlik duygusu oluşturuyor. Bizler mesleğimizi icra etmek istiyoruz, ama mevcut sistem genç eczacıları ya maaşlı çalışmaya ya da meslekten uzaklaşmaya zorluyor” dedi.

İHTİYACA GÖRE DÜZENLENEBİLİR

İstanbul Bahçelievler’de eczacılık yapan Serkan Demir, mevcut eczane kota sisteminin gelir dengesini sağlamayı amaçladığını ancak büyük şehirlerde yeni mezun eczacılar için erişim problemleri oluşturduğunu ifade etti. Ruhsat devir bedellerinin artmasının ekonomik baskı oluşturduğunu ve hem genç eczacıları hem de hizmet sunumunu etkilediğini Demir, çözüm olarak ise; kotanın tamamen kaldırılmasından ziyade, bölgesel ihtiyaçlara göre güncellenip genç eczacılara daha adil fırsatlar sunacak şekilde revize edilmesini öneriyor.

SİSTEM YENİDEN ELE ALINMALI

Uzmanlara göre eczacılıkta yaşanan tıkanıklığın temelinde katı nüfusa dayalı kota sistemi bulunuyor. Çözüm için yaşlı nüfus oranı, kronik hasta yoğunluğu, sağlık kuruluşları sayısı ve bölgesel sağlık ihtiyacı gibi ek ölçütlerin sisteme dahil edilmesi gerekiyor. Ayrıca belirli periyotlarla yeni eczane açma hakkı tanınması, kontenjanların öncelikli olarak genç mezunlara verilmesi ve emekli eczacıların devrettiği ruhsatları serbest piyasaya bırakmak yerine kamu eliyle erişilebilir hâle getirilmesi öneriliyor. Kentsel dönüşüm ve yeni yerleşim alanları planlamaya dahil edilirse ruhsat rantı azalacak ve genç eczacılar sisteme daha kolay giriş yapabilecek.

MECBUREN YATIRIMCI ARAYIŞINA GİRİLİYOR

Yeni mezun eczacıların sisteme tutunabilmek için yatırımcı arayışına girmesi ise meslekte yeni bir kırılgan alan oluşturuyor. Çoğu, yatırımcılarla fiilî ortaklık yapmak zorunda kalıyor. Sahada “sermaye yatırımcıda, ruhsat eczacıda” uygulamaları artarken, bazı yatırımcıların daha çok kazanmak için ilaç dışında kozmetik, vitamin ve medikal ürün satışına yönlendirme baskısı yaptığı iddia ediliyor.