KIŞ ÇAYLARINA DİKKAT

Kış aylarında havaların soğuması ve gribal enfeksiyonların artmasıyla birlikte pek çok kişi bağışıklığını desteklemek için doğal çözümlere yöneliyor. Bu dönemde başvurulan seçeneklerin başında ise “kış çayları” geliyor. Ihlamur, nane, limon, elma, tarçın, zerdeçal hatta ekinezya… Kimi evde ne varsa damak tadına göre karıştırıyor kimi hazır karışımları tercih ediyor. Çoğu zaman bal gibi doğal tatlandırıcılar da ekleniyor. Ortaya hem iç ısıtan hem de hastalık dönemlerinde rahatlatıcı olduğu düşünülen fincanlar çıkıyor.

Uzmanlar, bu tür bitki çaylarına “her derde deva” gözüyle bakılmaması gerektiği konusunda uyarıyor. Kış çaylarının bağışıklığı destekleyici etkileri olmakla birlikte, tek başına hastalıklardan korunmak ya da tedavi için yeterli değiller. Üstelik mesele sadece hangi bitkilerin kullanıldığı da değil… Nasıl hazırlandığı, ne kadar demlendiği ve hangi sıklıkta tüketildiği de en az içeriği kadar önemli. Ölçüsüz kullanılan ya da uzun süre bekletilerek tüketilen bitki çayları, faydadan çok zarar getirebiliyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Özbey, kış çaylarıyla ilgili merak edilen soruları yanıtladı.
Kış çaylarının demlenmesinde üç temel farklılık var… Sert meyve ve kök gruptakileri belirli süreçte kaynatma işleminden geçirmek gerekiyor. Yine bazı bitkileri demlemeyle, yani sıcak su içerisinde bir süre bekleterek bazılarını da akşamdan sabaha ılık suda beklettikten sonra tüketmek gerekiyor.

İçerik kadar saklama koşulları da önemli

Kış çaylarının faydalı olabilmesi için, içeriğindeki karışımların gıda güvenliğinin gerektirdiği kurallara uygun olması gerektiğinin altını çizen Prof. Dr. Özbey, “Kış çayı için aldığımız meyve kuruları veya evde kuruttuğumuz bitkilerin sağlıklı bitkiler olması gerekiyor. İçeriğinde çeşitli küf ve benzeri bileşenlerin olmaması, dolayısıyla temiz yerlerde üretilmiş olması, uygun koşullarda saklanması, ondan sonra da demleme aşamalarında da uygun şartlarda demlenmesi gerekiyor” diyor.

Kimler kış çaylarını tüketirken dikkatli olmalı?

Bir diğer konu ise bu çayların kimler tarafından tüketilmemesi gerektiği… Herkes kış çaylarını istediği kadar, sınırsız şekilde tüketebileceğini düşünüyor ama bu çok doğru bir yaklaşım değil. Özellikle de doktor kontrolünde olan kişiler için… Küçük yaştaki çocuklar, ileri yaştakiler, hamileler, emziren anneler ya da kronik bir rahatsızlığı olup düzenli ilaç kullananların tüketecekleri bitki çaylarını önce doktorlarına danışmaları gerekiyor. Prof. Dr. Özbey bunun sebebini şöyle açıklıyor:

“Çünkü bunlar doğal maddeler… Tabiat eczanesinin bize lütfu olarak bakabiliriz ama vücut içerisindeki fonksiyonları açısından hiç ummadığımız zararlar da verebilir. Dolayısıyla kontrolsüz tüketmek, umduğumuz yararın aksine çeşitli zararlar da verebilir.”

Her bitki aynı şekilde demlenmiyor

Kış çaylarını hazırlarken de dikkat edilmesi gereken noktalar var. Bunların en önemlilerinden biri doğru demleme yöntemi… “Kış çaylarının demlenmesinde üç temel farklılık var… Sert meyve ve kök gruptakileri belirli süreçte kaynatma işleminden geçirmek gerekiyor. Yine bazı bitkileri demlemeyle, yani sıcak su içerisinde bir süre bekleterek bazılarını da akşamdan sabaha ılık suda beklettikten sonra tüketmek gerekiyor. Tabii bunların hepsi her bir kullanacağınız bileşene göre farklılık gösteriyor” diyen Prof. Dr. Özbey şu uyarıyı yapıyor:

“Gereğinden fazla kaynattığınız bileşenleri içeren bitki çayları hem acılık veriyor hem de etken maddeleri etkisini kaybediyor. Tabii bunların bir de aromaterapi özellikleri var. Uzun süre kaynattığınız zaman uçucu yağ bileşenleri de ortamdan uzaklaşmış oluyor. Yani kontrolsüz bir şekilde kaynatmak, kontrolsüz bir şekilde hazırlamak yerine usulüne uygun olarak hazırlanması, fayda sağlamak açısından önemli.”

Günde 1 ila 3 fincan arası tüketim tavsiyesi

Kış çaylarını demledikten sonra fazla bekletmeden tüketmek gerekiyor. Uzun süre bekletmek, içeriğindeki bileşenlerin etkisini azaltacağı gibi acı bir tada sebep olabiliyor.

Bu çayları fazla miktarda tüketmek de fayda bir yana sağlığa zararlı olabiliyor. Peki, sağlıklı bir yetişkin gün içinde bu çayları ne kadar tüketmeli? Prof. Dr. Özbey yanıtı şöyle veriyor:

“Çayların niteliğine göre biz bunu 1 fincanla 3 fincan arasında sınırlayalım diyoruz. Çünkü bunların etkinliği bakımından baktığınızda vücuda birçok faydaları olduğu gibi çok fazla tüketirseniz de istenmeyen zararlar oluşabiliyor. O yüzden sınırlı tüketmekte fayda var.”