SENTETİK BİYOLOJİDE TARİHİ EŞİK: YAPAY ZEKA İLK KEZ SIFIRDAN TAM İŞLEVSEL VİRÜS GENOMU TASARLADI

ABD’deki Stanford Üniversitesi araştırmacıları, tıp ve sentetik biyoloji tarihinde yeni bir çağın kapısını aralayan kritik bir bilimsel başarıya imza attı. ChatGPT benzeri büyük dil modellerinin mantığıyla çalışan "Evo1" ve "Evo2" adlı yapay zeka sistemleri, yaşamın genetik kodlarını inceleyerek tarihte ilk kez işlevsel ve laboratuvar ortamında çoğalma yeteneğine sahip yepyeni virüs genomları üretti.

302 Tasarımdan 16’sı Başarıyla Bakterileri Yok Etti

Yapay zeka modelleri; virüs, bakteri, bitki ve insanlardan alınan devasa genetik kod veri tabanı üzerinde eğitildi. Ardından sistem yalnızca belirli bakteri türlerini hedef alan "bakteriyofaj" adlı virüsleri tasarlamak üzere özelleştirildi.

Stanford ekibi, yapay zekanın önerdiği en güçlü 302 tasarımı laboratuvarda sentezleyerek test etti. Yapılan deneylerde bu tasarımlardan 16’sının koli basili (E. coli) bakterilerini başarıyla enfekte edip öldürdüğü kanıtlandı. Araştırmacılardan Dr. Brian Hie, sonuçların netleştiği anı laboratuvarda büyük bir coşkuyla karşıladıklarını belirtirken; doktora öğrencisi Samuel King kültür kaplarında bakterilerin yok oluşunu simgeleyen berrak noktaları görmenin heyecan verici olduğunu aktardı.

Antibiyotik Direncine Karşı Yeni Bir Umut

Geliştirilen yapay zeka üretimi bakteriyofajların, günümüzde tıp dünyasını tehdit eden antibiyotiklere dirençli enfeksiyonların tedavisinde yeni kapılar açacağı değerlendiriliyor. Uzmanlar; genetik bozuklukların tedavisinde kullanılacak enzimlerin, kanser tedavisindeki immünoterapi antikorlarının ve yeni nesil ilaçların bu yöntemle bilgisayar başında tasarlanabileceğini ifade ediyor.

Biyolojik Güvenlik Ve "Kötü Amaçlı Kullanım" Endişesi

Metodun çığır açıcı potansiyeline rağmen bilim dünyası biyolojik emniyet risklerine karşı tetikte. Science dergisinde konuyu değerlendiren Johns Hopkins Üniversitesi uzmanları Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, teknolojinin zararlı virüsler veya biyolojik silahlar üretmek amacıyla kötüye kullanılabileceği uyarısında bulundu.

Stanford araştırmacıları ise biyolojik riskleri en aza indirmek için insanları ve karmaşık organizmaları enfekte edebilen virüsleri eğitim verilerinden çıkardıklarını, tüm süreci üst düzey güvenlikli laboratuvarlarda yürüttüklerini bildirdi. Yapay zekanın sadece virüslerle sınırlı kalmayıp ilerleyen süreçte canlı hücre genomları tasarlamak için de kullanılabileceği belirtiliyor.