Büyük cerrahi operasyonların yaşlı bireylerde yalnızca fiziksel iyileşme sürecini değil, uzun vadeli beyin sağlığını da etkileyebileceği belirlendi. Yeni bir araştırma, bazı yaşlı hastalarda ameliyat sonrasında hafıza ve bilişsel işlevlerde belirgin düşüş yaşanabildiğini gösterdi.
Araştırmacılar, ameliyat öncesinde demans belirtisi göstermeyen 70 yaş ve üzerindeki 560 yetişkini inceledi. Katılımcılar; kalça protezi ve karın ameliyatları gibi hastanede en az üç gün yatış gerektiren büyük, planlı ve kalp dışı cerrahi operasyonlar geçirdi. Hastalar, bilişsel becerilerindeki değişimlerin değerlendirilmesi amacıyla altı yıla kadar takip edildi.
Hastaların yüzde 15'inde belirgin gerileme görüldü
Journal of the American Geriatrics Society dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, katılımcıların yaklaşık yüzde 15'inde ameliyat sonrasında hafıza ve düşünme becerilerinde keskin bir düşüş yaşandı.
Araştırmacılar, bu bilişsel gerilemenin geçici olmadığını ve takip eden yıllarda da devam ettiğini tespit etti.
Çalışma kapsamında ayrıca ameliyat geçirmeyen 119 yaşlı birey de karşılaştırma amacıyla takip edildi. Böylece gözlemlenen değişimlerin normal yaşlanma sürecinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirildi.
En önemli risk faktörü ameliyat sonrası deliryum
Araştırmaya göre, ciddi bilişsel gerileme riskini artıran üç temel unsur öne çıktı. Bunlar ileri yaş, ameliyat öncesinde düşük bilişsel performans ve postoperatif deliryum olarak sıralandı.
Postoperatif deliryum; ameliyattan sonraki saatler veya günlerde ortaya çıkabilen, kafa karışıklığı, dikkat bozukluğu ve bilinç değişiklikleriyle seyreden geçici bir nöropsikiyatrik durum olarak tanımlanıyor.
Araştırmacılar, ameliyat sonrası deliryum yaşayan hastaların uzun vadeli ciddi bilişsel gerileme yaşama olasılığının diğer hastalara göre yaklaşık iki kat daha yüksek olduğunu belirledi.
Beyin sağlığında üç farklı seyir gözlendi
Araştırma sonuçları, ameliyat sonrası bilişsel değişimlerin tüm hastalarda aynı şekilde gerçekleşmediğini ortaya koydu.
Katılımcıların yaklaşık dörtte biri bilişsel performansını korurken, yüzde 59'unda normal yaşlanma süreciyle uyumlu hafif düzeyde zihinsel gerileme görüldü.
Buna karşılık daha küçük bir grupta ise zamanla ilerleyen ve belirginleşen bilişsel performans kaybı tespit edildi.
Araştırmacılar, elde edilen bulguların yüksek riskli hastaların önceden belirlenmesine yardımcı olabileceğini ve özellikle deliryum gibi komplikasyonların önlenmesine yönelik stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini vurguladı.
Yaşlanan nüfusla birlikte önemi artıyor
Uzmanlar, yaşlanan nüfus nedeniyle büyük cerrahi operasyonların ardından ortaya çıkabilecek bilişsel sorunların sağlık sistemleri açısından giderek daha önemli hale geldiğine dikkat çekiyor.
Hareket kabiliyetini artırmak, ağrıyı azaltmak veya yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla ameliyat kararı veren yaşlı bireylerin, uzun vadeli bilişsel sağlık üzerindeki olası etkiler konusunda da bilgilendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Araştırmacılar, bulguların rutin klinik uygulamalara tam olarak entegre edilebilmesi için daha geniş ve farklı hasta gruplarında yeni çalışmalar yapılmasının gerekli olduğunu ifade ediyor.