Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Okan Bülent Yıldız, "zayıflama iğneleri" olarak bilinen Glukagon Benzeri Peptid-1 (GLP-1) ve dual GIP/GLP-1 reseptör analoglarının obezite tedavisindeki yerini, risklerini ve geleceğini kaleme aldı. Başlangıçta tip 2 diyabet için geliştirilen bu ilaçların obezite tedavisinde yeni bir dönem başlattığını belirten Prof. Dr. Yıldız, küresel popülerliğin beraberinde bilgi kirliliği ve estetik amaçlı ilaç istismarını getirdiğini vurguladı.
Türkiye'nin erişkin nüfustaki her üç kişiden birinin klinik obez, diğer üçte birinin ise fazla kilolu olması nedeniyle Avrupa'da obezite yükü açısından en üst sırada yer aldığını belirten Yıldız, bu durumun sürdürülebilir kamu sağlığı politikaları gerektirdiğini ifade etti.
İlaçlar Nasıl Çalışıyor ve Hangi Riskleri Barındırıyor?
STEP ve SURMOUNT gibi klinik çalışmalar, semaglutid ve tirzepatid etken maddeli haftalık enjeksiyonların beyindeki iştah merkezini baskılayarak sırasıyla yüzde 15 ve yüzde 21'e varan kilo kaybı sağladığını, ayrıca kalp krizi ve inme riskini yüzde 20 oranında azalttığını kanıtladı. DSÖ'nün de obezitenin uzun dönemli yönetimi için resmi kılavuz yayımladığı bu süreçte, en sık görülen yan etkilerin bulantı, kusma ve kabızlık olduğu bildirildi.
Ancak en kritik risklerden birinin hızlı kilo kaybı sırasında kas dokusundan verilen kayıplar (sarkopeni) olduğuna dikkat çekilerek, yeterli protein ve direnç egzersizi yapılmadığında bireylerin zayıf ancak metabolik olarak sağlıksız bir yapıya bürüneceği ifade edildi. Ayrıca tedarik açığı nedeniyle internet üzerinden satılan sahte taklit ilaçların hayati bir halk sağlığı tehdidi oluşturduğu vurgulandı.
İlaçlar Bırakıldığında Kilolar Geri Alınıyor mu?
The British Medical Journal'da yayımlanan güncel bir meta-analize atıfta bulunan Prof. Dr. Yıldız, yeni nesil ilaçların bırakılması durumunda verilen kilonun yaklaşık üçte ikisinin ilk bir yıl içinde hızla geri alındığını ve hastaların ortalama 1,7 yıl içinde tamamen başlangıç kilolarına döndüğünü belirtti. Obezitenin tekrarlayıcı ve biyolojik direnç gösteren kronik bir hastalık olduğunu belirten Yıldız, bu ilaçların kendi başına kalıcı bir çözüm olmadığını, yaşam tarzı değişikliğini gerçekleştirmeyi kolaylaştıran "biyolojik bir kaldıraç" olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Geleceğin Tedavileri: Akıllı Haplar ve Üçlü Agonistler
Obezite tıbbının geleceğinin enjeksiyon zorluklarını aşacak oral formülasyonlara (zayıflama haplarına) ve glukagon reseptörünü de hedefleyen üçlü etkili "triple agonist" moleküllere doğru evrildiğini belirten Yıldız, bu yeni ajanların cerrahiye güçlü bir alternatif olabileceğini öngördü.
"Kısıtlı Stoklar Estetik Kaygılarına Değil, Hastalara Harcanmalı"
Prof. Dr. Yıldız, obezite ile mücadelenin endokrinoloji uzmanı liderliğinde çok disiplinli bir ekiple yürütülmesi gerektiğini belirterek, koruyucu sağlık politikalarının devreye sokulması çağrısında bulundu. Sağlık otoritelerine seslenen Yıldız, kısıtlı ilaç stoklarının birkaç kilo fazlası olan kozmetik amaçlı tüketicilere değil, tıbbi olarak acilen bu tedaviye ihtiyacı olan kronik obezite hastalarına ayrılması gerektiğini sözlerine ekledi.