BAĞIMLILAR VE AKIL HASTALARI KAYIT ALTINDA

Türkiye genelindeki bazı İl Sağlık Müdürlüklerinden psikiyatri kliniklerine giden resmi yazıda tedavi gören ‘uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığı bulunan kişiler’ ve ‘akıl hastaları’nın adı, soyadı, ikamet adresi ve irtibat telefonu istendi. ‘Bölge Sorumluluk Rehberi’ kapsamında yapıldığı belirtilen uygulamada bilgilerin Toplum Sağlığı Merkezi’ne bildirileceği belirtildi. Bu istek üzerine Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) bir inceleme çalışması başlattı.

663 Sayılı Kanun Hükmünde Karaname’nin 47. maddesi, özel hastaneler de dahil olmak üzere tüm hastanelerde tedavi gören hastaların kişisel ve tedaviyle ilgili bilgilerinin, Sağlık Bakanlığı’nda toplanması, işlenmesi ve paylaşılması yetkisini verdi. KHK’nin 47. maddesi ve ardından uyuşturucu ve alkol bağımlılığı tedavisi görenlerle akıl hastalığı bulunanlarla ilgili bilgilerin istenmesi, tartışma başlattı.
Türkiye Psikiyatri Derneği Hasta Mahremiyetini Koruma Görevi Grubu Koordinatörü Psikiyatri Uzmanı Dr. Hüseyin Soysal’a göre uygulama sakıncalı:

“Hasta bilgilerinin farklı kurumlarla paylaşılması durumunun psikiyatri hastaları ile alkol, uyuşturcu ve uçucu madde bağımlılarını tedavi olmaları konusunda caydırıcı olduğunu düşünüyoruz. TPD olarak bu çalışmayı araştırdığımızda, bunun ‘Toplum Destekli Polis Hizmetleri Yönetmeliği’ gereği kullanılabileceği çıkarımını yaptık. Zaten toplumda önyargı nedeniyle birçok psikiyatri hastası ve madde bağımlısı tedaviye başvurmaktan kaçınıyor. Sağlık Bakanlığı’nın, bir yandan ruh hastalıkları için olanakları genişletme çabası içindeyken öte yandan tedaviye başvurmayı güçlendirecek böyle bir adımı atması son derece sakıncalı.”

Özel yaşamın gizliliği çiğneniyor
Şizofreni Derneği Federasyonu Başkanı Doç.Dr. Haldun Soygür ise “Toplumun zaten önyargı ile baktığı insanlar sanki potansiyel suçluymuş gibi bir durum ortaya çıkıyor. Bu ayrıca özel yaşamın gizliliği ilkesine de aykırı. Bu tip bilgiler ancak kişinin kendi rızası ya da mahkeme kararı ile belki bir kaç spesifik durum için uygulanabilir. Dünya Tabipler Birliği’nin yönetmeliği ile İnsan Hakları Bildirgesi buna izin vermiyor. Uygulama insanların bir çeşit fişleme halidir” diye tepki gösterdi.

Avukat Ziynet Özçelik de “Anayasa’nın 20. maddesinde kişilerin sağlıkla ilgili bilgilerindeki gizlilik şartı yer alıyor. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre kişisel bilgi olarak tıbbi bilgi ve verilerin tıbbi işlemler dışında başka kurum ya da kişilerce toplanması ve kullanılması özel yaşam gizliliğinin ve kişilik haklarının açıkça ihlaline giriyor. İster hekim, ister idareci olsun hasta hakkındaki bilgilerin bakanlığa ya da bir başka kuruma verilmesi her durumda hasta-hekim arasında güven duygusunu zedelelecektir. Özellikle psikiyatri hastalarında bu uygulama büyük bir ayrımcılığı beraberinde getiriyor. Ama özel hayatın gizliliğiyle ilgili bilgiler ancak mutlak bir kamu yararı varsa, örneğin bulaşıcı bir hastalık veya olağanüstü bir hal durumunda kullanılabilir.Üstelik bu kadar mahrem bilgilerin, elektronik ortamda gönderilmesi isteniyor. Bilgilerin elektronik ortamda hacker’lar tarafından ele geçirilebilir olma ihtimali de bulunuyor” dedi.

“Hasta bilgileri daha güvenceli korunacak”

Ömer Faruk Koçak (Sağlık Bakanlığı Müşteşar Yardımcısı):
“Hastaların kişisel verilerini toplamaya tek yetkili otorite Sağlık Bakanlığı’dır. Özel hastaneler de dahil olmak üzere tüm hastaneler bu kurala uymak zorundadır. Sağlık Bakanlığı, ilgili kuruluşların görevlerini daha etkin ve hızlı yapabilmesi için bu bilgileri topluyor ve bu bilgileri hasta mahremiyetine uygun bir biçimde, üçüncü kişiler, kurum ve kuruluşlarla dijital ortamda paylaşabilir. Örneğin vatandaş bir kaza geçirmiştir, kanunen yetkili olması halinde Emniyet Genel Müdürlüğü gibi bir kurumla gerekli olan bilgi paylaşılabilir. Ama buradaki kriter, kurumların, görevlerini yapmalarına yetecek kadar bilgiyi paylaşmaktır. Türkiye’nin de taraf olduğu uluslararası anayasal hükümler ve hukukun genel kurallarıyla örtüşerek bu kuralları koyduk. Ayrıca Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü olarak hastaların veri mahremiyetinin sağlanmasına yönelik taslağı da hazırladık. Çalışmalar halen devam ediyor. Vatandaşın sağlık verileri daha da güvenceli bir şekilde korunacak.”

47. madde ne diyor?
Sağlık Bakanlığı’na Kanun Hükmünde Kararname’yle verilen yetki şöyle: “Bütün kamu ve özel sağlık kurum ve kuruluşlarından; sağlık hizmeti alanların aldıkları sağlık hizmetinin gereği olarak ilgili sağlık kurum ve kuruluşuna vermek zorunda oldukları kişisel bilgileri ve bu kimselere verilen hizmete ilişkin bilgileri her türlü vasıtayla toplama, işleme ve paylaşma yetkisi verilmiştir.”

MİNE TUDUK