Anne-babalara yarıyıl tatiline özel öneriler:

Çocukların tüm ders yılı boyunca özlemle bekledikleri yarı yıl tatili geldi. Sabah erken kalkmak yok, okula gitmek yok, ders çalışmak yok. Kısaca haftanın 7 günü özgürlük var! En azından çocuklar böyle düşünüyor. Aileler ise tatilde bile olsa, çocuklarının ders çalışmasından yana… Çocukların geç saatlere kadar televizyon izlemek, özgürce bilgisayar başında kalmak gibi istekleri tatil döneminde anne babalarıyla tartışmalara neden oluyor. Oysa yapılması gereken en doğru şey, birinci dönemde yorulan çocukların nefes almalarını ve ikinci döneme daha zinde ve sağlıklı biçimde devam etmelerini sağlamaktan geçiyor. Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Aylin Aksoy, çocukların yarıyıl tatilini nasıl geçirmeleri gerektiği konusunda öneriler sunarken, ailelerin sık sorduğu soruları da yanıtlıyor:

Tatilde ne yapmalı? Ders mi tatil mi?
Aslında bu tatil, tüm yarı dönem boyunca dersler, sınavlar, ek dersler ve dershane döngüsü içinde yorulmuş olan çocuğunuza, kısa da olsa derslerin dışında başka şeylerin de olduğunu hatırlatmak için iyi bir fırsattır. Bu süreyi çocuğunuzun keyifli geçirmesi için sizinle, kardeşleri ve arkadaşları ile mümkün olduğunca zaman geçirmesi önem taşıyor.

• Çalışan ebeveynseniz, çalışmadan arta kalan zamanınızın büyük bir bölümünü çocuğunuza ayırmanız ve bu sürede birlikte tatil havasını hissetmeniz önemli.
• Evde tek başına kalan çocuğunuz için, bir gece önceden çocuğunuzla birlikte hazırlayacağınız "günlük eğlence ajandası", siz evde yokken, muhtemelen tüm gününü televizyon ya da bilgisayar önünde geçirecek olan çocuğunuzun harekete geçmesi için iyi bir araç olabilir.
• Gün içinde randevulaşma ve birlikte yenecek bir öğlen yemeği, sizin de sıkıcı iş temposuna ara vermenizi sağlayarak, çocuğunuzu da sizi de çok mutlu edebilir.
• Birlikte yapılacak sinema programı sizin için de eğlenceli, aynı zamanda çocuğunuzla aranızdaki ilişkiyi güçlendirmeye yarayan keyifli bir faaliyet olacaktır.
• Hazırlanan ajanda ile uzun zamandır görmeyi istediğiniz sergi ve müzelere zamansızlık nedeniyle yapamadığınız ziyaretleri çocuğunuzla birlikte gerçekleştirebilirsiniz. Sergi ve müze seçimlerini yaparken çocuğunuzun beğenilerini ön planda tutarak, hem geçireceğiniz vaktin daha keyifli olmasını sağlar, hem de çocuğunuzun ilgisini çeken konuları daha iyi görüp, onu daha iyi tanımak için fırsat sağlarsınız.
• Çalışmayan ebeveynseniz çocuğunuzla birlikte oluşturduğunuz "günlük eğlence ajandasını” uygularken hem keyif aldığınızı hem de çocuğunuzla geçirdiğiniz zaman içinde ilişkinizin güçlendiğini göreceksiniz.
• Arkadaşlarıyla birlikte yapacağı program çocuğunuzun sosyalleşmesine fırsat sağlayacaktır. Arkadaşlarla birlikte gidilen tiyatro, çocuğunuzun zihinsel kapasitesini keyifli bir yolla artırmanın yanısıra, siz olmadan bir faaliyette bulunduğu için özgüvenini tazeleyerek iyi hissetmesini sağlayacaktır.
• Çocukları, bireysel gelişimde önemli bir yere sahip olan sanatsal uğraşılara yönlendirmek önemlidir. Çocuğunuzun resim ya da müziğe olan yeteneğinin üzerine gitmek için iyi bir fırsattır yarıyıl tatili. Var olan çalışmalarını destekleyebilir ya da kendi keşfini yapması için onu yüreklendirip, başlangıç için bir kursa katılmasını sağlayabilirsiniz.
• Spor, çocuğunuzun hem fiziksel hem de ruhsal sağlığına faydalıdır. Sporla artan metabolizma, çocuğunuzun hem iştahı hem kilosu üzerinde olumlu etkiler gösterecektir. Vücudun kendi salgıladığı, mutluluk verici ve ağrı kesici özelliği olan endorfinler, düzenli spor yapıldığında artmaktadır. Ayrıca spor ile oluşan terleme sonucunda, su metabolizmasındaki değişiklik beyni olumlu yönde etkiler. Değişen su metabolizması beyinde serotonin gibi nöropeptidlerin kullanımını arttırarak depresyon gibi serotonin eksikliği ile açıklanabilecek psikiyatrik hastalıklara karşı koruyucu olacaktır. Takım halinde ya da bireysel yapılan spor çocuğunuzun yaratıcılığını ve sorumluluk duygusunu da artıracaktır.

Ailelere ne gibi sorumluluklar düşüyor?
Bunun bir tatil ve keyifle geçirilecek bir süre olduğunu unutmamalıyız. Zorlu bir maraton atleti tüm yarış boyunca aynı hızda gitmez, zaman zaman temposu düşer, bazen de artar. Hatta çoğu zaman yarışı izleyenler atleti motive etmeye çalışır temposu düşmesin diye. Tüm öğrenim hayatı boyunca maraton koşan çocuklarımıza bu tatilleri çok görmemeliyiz. Nerede tempoyu düşüreceği nerede artıracağı konusunda çocuğunuzun fikrini sormayı unutmayın. Bu tatilde ne yapmak istediğini sorun. Belki bir önceki dönemdeki eksiklikleri için desteğe ihtiyacı olduğunu söyleyebilir ya da tatilin ilk haftasında sadece dinlenmek istediğini. Çocuğunuzun ihtiyaçları doğrultusunda davranmak her zaman daha anlamlı ve faydalı olacaktır. Fazla baskı ya da istemediği şeyleri yapması için zorlamak bazen istenmen sonuçlara yol açabilir. Bu konuda ölçülü davranmak önemli. Tatil sonrası yapılmış olması gereken ödevler varsa bunların ertelenmemesi, zamanında ve eksiksiz bitirilmesi önemlidir. Bu konuya çocuğunuzla birlikte göstereceğiniz hassasiyet, tatil sonrası çocuğunuzun okul ve derslerine adaptasyonunu da olumlu katkıda bulunacaktır.

Tatilde çocuklar ders çalışırken nelere dikkat edilmeli?
Tatil sonrasındaki sorumlulukları unutmamak gerekir. Bu nedenle bu sorunun yanıtı evet, ancak bu konuda çocuğunuzla birlikte hareket etmeniz daha da önemli. Çocuğa ödevleri ve dersleri konusunda yardımcı olmak ona moral verebilir. Uygulama sırasında kontrol etmeyi ihmal etmeyin. Bazen programa uyulmadığı durumlar, kaçamaklar olabilir. Bu durumda ağır cezalar yerine birlikte tekrar gözden geçirme ve yeni düzenleme yapmak, daha çok işe yarayacaktır.

Çocuğun karnesinde kırıklar varsa, tatil dönemi nasıl değerlendirilmeli?
• Fazla ve aşırı tepki istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bu konuda da ölçülü davranın. Kötü olan dersleri hakkında konuşun.
• Çocuğunuzun kendisi ile ilgili yaptığı yorumlara güvenin. Hangi konuda eksik hissediyorsa o konuda yardımcı olacağınızı ona hissettirin. Tatilde bu konuda birlikte adım atabileceğinizi iletin.
• Dikkat eksikliği- hiperaktivite bozukluğu (DEHB), öğrenme güçlüğü, depresyon, ansiyete bozukluğu gibi bazı psikiyatrik durumlar, çocuğunuzun gayretine rağmen, onun okul başarısını olumsuz yönde etkileyebilir. Bu konuda okulda rehberlik bölümü tarafından yapılacak yönlendirmelere kulak verin.
• Çocuğunuz yeterli ve üzeri gayret gösterirken başarısız oluyorsa, bu sayılan durumlardan biri ya da birkaçı çocuğunuzda olabilir. Dikkat dağınıklığı yaygın bir yakınmadır. Yeterince iyi uyumayan biri de dikkatini toparlamakta zorluk çeker.
• Her hareketli çocuk hiperaktif değildir. Bu tanının konması için çocuğun ya da ergenin psikiyatr tarafından değerlendirilmesi gerekir. Tanıya yardımcı dikkat testleri de yapılmaktadır.
• Dikkatini toplayamayan bir çocuk ya da ergenin, yeni bilgileri öğrenmesi zorlaşmaktadır. Depresyonun 9 belirtisinden biri dikkat ve konsantrasyonda günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyecek kadar azalma olmasıdır.
• Depresyon çocuk ve ergenlerde örtülü biçimde seyredebilir. Depresyondaki çocuk eskisi gibi oyun oynamak istemez, keyfi pek olmaz, iştahı azalabilir, sürekli uyumak isteyebilir, daha çabuk sinirlenir ve çabuk ağlar. Depresyondaki ergen çok sinirli olur. Her şeye bağıran, çabuk tepki veren, tahammülsüz, sabırsız bir insana dönüşür. Eskisi gibi gülmez, sosyal hayatı kötüleşir, ağlamaları olur. İştahı değişir, uykusu bazen artar bazen de azalır. Böyle bir durum değişikliği varsa ve okul başarısı da eskiye göre kötüye gidiyorsa muhakkak psikiyatr tarafından çocuğun değerlendirilmesi gerekir. Gerekli durumlarda antidepresan tedavisi başlanır ve tedavi ile genel durumu düzelirken okul başarısının da olumlu yönde değiştiği gözlenir.

Günde ne kadar süre bilgisayar oynamalı, ne kadar süre televizyon izlemeli?
• Pek çok çocuk için tatil evde daha çok bilgisayar oyunu ve daha çok TV anlamına geliyor. Bilgisayar oyunlarına tümüyle karşı çıkmak doğru ve akılcı bir tutum değil çünkü çocuklar özellikle yasaklanan şeyleri yapmak konusunda, hiç bir şeyde olmadığı kadar istekli olurlar. Ayrıca çocuğunuz size olumsuz tepkiler verme olasılığı da az değil.
• Bu nedenle bilgisayar oyunlarını yasaklamak yerine, birlikte karar verdiğiniz oyunları oynamasına için izin verin. Şiddet içeren oyunları yasaklayın ve bunun nedenini çocuğunuza uygun şekilde ve yine internet üzerinden olumsuz örneklerle açıklayın.
• Uzun süre bilgisayar ve televizyon karşısında oturmak çocuklarda göz hastalığı, duruş problemleri ve radyasyona maruz kalma gibi sağlık sorunlarına yol açar. Tüm gününü bilgisayar başında geçiren bir insanın yaşayabileceği fiziksel hastalıkları anlatın, örnekler verin.
• Çocuğunuzla süre konusunda uzlaşın. Her gün kullanacaksa bu süre bir saati geçmemeli. Gün aşırı kullanacaksa kullanım saatini buna göre ayarlayabilirsiniz. TV için de aynı kuralları uygulayabilir, kullanım saatini belirleyip buna uymasını sağlayabilirsiniz. Uyulmadığı durumlarda yaptırım uygulanmalı, ödül-ceza sistemi düşünülmelidir. Çocuğunuzu zararlı sitelerden koruyan programlardan yararlanın. Bu sayede çocuğunuzun internet üzerinden yapabileceği her şeyi kontrol edebilme şansınız olacaktır.

Çocuğun tatil sonrasında okula alışabilmesi için neler yapılması gerekiyor?
Tatil sonrası çocuğunuzun okula tekrar uyum sağlaması zor olabilir. Bunu daha kolay hale getirmek için yapılabilecek önlemlerden bahsedelim.
• Eğer yolculuğa çıkmışsanız, eve bir kaç gün erken dönüp tatilin son günlerini evde geçirin. Evinde olmak çocuğunuzun adaptasyonunu artırır.
• Özellikle tatilin son haftasında çocuğunuzun yemek ve uyku düzenini okul hayatına uygun olarak ayarlayın.
• Okul çantasını ve kıyafetlerini hazırlarken ona yardımcı olun.
• Kitap ve defterlerini, yeni ders programını birlikte kontrol edin.
• Tatilde ders çalışma programında, ilk dönem öğrendiği bilgiler hakkında konuşmak ve bu bilgiler üzerinden hatırlama amaçlı geçmeyi ihmal etmeyin. Onunla bu bilgiler hakkında konuşun.
• Sizdeki merakı gördüğünde onun da merak ve heyecanı artacak, konulara dikkatini daha kolay vermeye başlayacaktır. Bu tutumunuz yıl boyunca sürmeli.
• Her ders çalışmada ilgiyle çocuğunuzu dinleyebilirseniz, sizinle yaptığı pekiştirmeler sayesinde öğrenmesi daha kolay olacaktır. Unutmamalıyız ki öğrenmek için tekrar gerekir. Tekrar edilmeyen bilgi unutulur.