Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor?

1980-2008 döneminde sağlık harcamaları artarken, yaşam beklentisi hızla yükseldi ve bebek ölüm oranında anlamlı şekilde düşme görüldü.

TEPAV Araştırmacısı Selin Arslanhan tarafından hazırlanan "Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor?" başlıklı değerlendirme notu yayımlandı.

Notta son 30 yılda sağlık harcamalarının ve temel sağlık göstergelerinin AB-15 ve diğer bazı ülkelere göre nasıl bir değişim izlediği incelendi.

1980 yılında Türkiye’nin kişi başına sağlık harcamalarının AB-15 ortalamasının yüzde 9’u, kişi başına GSYİH’sinin ise AB-15 ortalamasının yüzde 15’i kadar olduğunun açıklandığı Notta sağlık harcamalarının artışına etki eden birçok faktör bulunmakla birlikte temel olarak ayakta tedavi, yatarak tedavi ve ilaç-tıbbi malzeme harcamaları olmak üzere üç bileşende incelendiği kaydedildi.

Toplam sağlık harcamalarının artışında son yıllarda ilaç harcamalarının artan bir katkı sağlamasına rağmen hala harcamaları oluşturan asıl bileşenin tedavi olduğu belirtilen Notta son yıllarda birçok ülkede yataklı tedavi harcamalarının yerini ayakta tedavi alırken Türkiye’de bunun görülmediği ve hastaneye başvuruların sayısının hızla arttığı vurgulandı. Not’ta 1995-2006 döneminde kişi başına sağlık harcamalarının ortalama yıllık artış hızına en fazla etki eden faktörün de yatarak tedavinin oluşturduğu kaydedildi.

YAŞAM BEKLENTİSİ YÜKSELİYOR, BEBEK ÖLÜMLERİ DÜŞÜYOR

Notta, yaşam beklentisi ve bebek ölüm hızının, farklı birçok faktörden etkilenmekle birlikte sağlık sistemlerinin performanslarını değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan en temel göstergeler olduğu ifade edilerek, 1980 yılında, Türkiye’de yaşam beklentisi 58.1 yıl iken, AB-15 ortalamasının 74.2 yıl olduğu açıklandı. Notta şöyle denildi: "1980-2008 döneminde Türkiye yaşam beklentisi AB-15 ortalamasına göre daha hızlı artarak 72.1 yıla yükselmiştir. Yaşam beklentisi belirli bir yıla kadar yükseldikten sonra büyüme hızı yavaşladığından dolayı, AB-15 ortalamasının değişimine benzer şekilde son yıllarda Türkiye yaşam beklentisi artış hızı da düşmüştür. Türkiye/AB-15 ortalaması oranı yıllara göre farklılaşsa da kişi başına sağlık harcamalarında görülen yakınsama yaşam beklentisi için de görülmektedir.

Diğer bir temel sağlık göstergesi bebek ölüm oranıdır. 1980 yılında Türkiye’nin bebek ölüm oranı, AB-15 ortalamasının sekiz katı kadardır. 1980’den itibaren AB-15 bebek ölüm oranı daha yavaş azalmaya devam etmiş, buna karşılık Türkiye’nin bebek ölüm oranı hızla düşmüştür. 1980-2007 döneminde, sağlık harcamaları ve bebek ölüm oranının AB-15’e yakınsamasında paralellik görülmektedir. Farklı olarak sadece 1995-2000 arasında, sağlık harcamalarının daha hızlı artmasına karşın bebek ölüm oranı düşüş hızı azalmıştır."

ETKİN KULLANIM VE SÜRDÜREBİLİRLİK ÖNEMLİ

Uzun vadede temel sağlık göstergelerinde iyileşmenin sürdürülebilmesi için koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine verilen önem ve ayrılan payın artırılması gereğine dikkat çekilen Not’ta, böylece ekonomik yükü daha fazla olan yataklı tedaviye ihtiyaç azalacağı gibi temel sağlık göstergelerinin iyileşmesine yüksek katkı sağlanacağı ifade edildi. Not’ta, "Sağlık harcamalarının artmasının yanı sıra etkin kullanımı ve sürdürebilirliği oldukça önemlidir. Bu çalışma ile iki temel sağlık göstergesine dayalı bir karşılaştırma ve değerlendirme yapılmış olup sağlık sistemindeki değişimlerin etkinliğinin ve harcamaların sürdürülebilirliğinin sorgulanması için her reform bileşenini ayrı ayrı değerlendirmeye yönelik detaylı analizler yapılması gerekmektedir" denildi.