Yeni bir araştırma, torun bakmanın yaşlılarda bilişsel gerilemeye karşı koruyucu bir kalkan görevi görebileceğini gösteriyor. Ancak bu bulgu, torun sorumluluğu üstlenen 60 yaş üstü bireylerde depresyon riskinin önemli ölçüde arttığını saptayan bir diğer araştırmanın hemen ardından gelerek konunun madalyonun öteki yüzünü de tartışmaya açıyor.
Büyükanneler ve büyükbabaların torunlarına ödevlerinde yardım etmesi, yemek hazırlaması ya da onları parka veya okula götürmesi oldukça yaygın.
Amerikan Psikoloji Derneği tarafından yayınlanan yeni bir çalışma, bu basit aktivitelerin ve torunlarla düzenli olarak ilgilenmenin, yaşlı bireylerde daha iyi sözel akıcılık ve epizodik hafıza (kişisel geçmişteki olayları hatırlama becerisi) ile ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Çalışmanın başyazarı ve Hollanda’daki Tilburg Üniversitesi’nden Flavia Chereches, “Bizi en çok etkileyen bulgu, torunlara bakan bir büyükanne ya da büyükbaba olmanın, bakımın ne sıklıkta yapıldığından ya da torunlarla tam olarak ne yapıldığından daha önemli görünmesiydi,” dedi.
Araştırma, yaş ortalaması 67 olan ve 50 yaşın üzerindeki 2 bin 887 büyükanne ve büyükbabayı inceledi. Katılımcıların tamamı çalışma süresince bilişsel olarak sağlıklıydı ve bağımsız şekilde yaşıyordu.
Katılımcılar, 2016 ile 2022 yılları arasında üç kez anket sorularını yanıtladı ve bilişsel testlere tabi tutuldu.
Onlara, çocukların ebeveynleri olmadan torunlarına ne sıklıkla baktıkları ve genellikle ne zaman bakım verdikleri soruldu: okul tatillerinde, hafta sonlarında, hafta içi günlerde ya da yıl boyunca.
Katılımcıların yaklaşık yüzde 56’sı, yıl boyunca torunlarına baktığını söyledi.
Araştırmacılar, sadece sıklığın değil, yapılan aktivitelerin türünün de anlaşılmasının kilit önemde olduğunu vurguladı. Oyun oynamak ya da ödevlere yardım etmek, daha iyi sözel akıcılık ve daha güçlü epizodik hafıza ile ilişkilendirildi.
Torunlarını sık sık okuldan alan büyükanneler ve büyükbabalar da daha yüksek sözel akıcılık sergiledi.
Peki, kadınlar ve erkekler için durum aynı mı?
Büyükanneler, büyükbabalara kıyasla torunlara daha sık bakıyor ve elde edilen faydaların kadınlarda daha uzun süre devam ettiği görülüyor.
Araştırmaya göre, torun bakımı üstlenen büyükanneler, çalışmanın başında daha keskin bir hafızaya ve daha güçlü sözel becerilere sahip. Bu becerilerdeki gerileme, torun bakmayan büyükannelere kıyasla daha yavaş gerçekleşti.
Torunlarına bakan erkekler de çalışmaya, bakmayanlara göre daha iyi bilişsel becerilerle başladı. Ancak erkeklerdeki gerileme hızı, torun bakmayanlarla benzer seviyede seyretti.
Araştırmacılar, büyükannelerin torunlarıyla farklı biçimlerde etkileşime girdiğine dikkat çekti. Büyükanneler genellikle fiziksel ve duygusal bakıma daha fazla dahil olurken, büyükbabaların daha çok serbest zaman ve eğlence odaklı aktivitelerle ilgilendiği belirtildi.
Çalışmanın yazarları, aile bağlamı ve diğer değişkenlerin etkilerini incelemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu da vurguladı.
Chereches, “Bakımın gönüllü olarak ve destekleyici bir aile ortamında üstlenilmesi, kendini desteklenmemiş hissedilen ya da bakımın zorunlu ve yük olarak algılandığı daha stresli ortamlardan farklı etkiler yaratabilir,” dedi.
Torun bakımı yaşlıları depresyona mı itiyor?
İran’daki Şehid Beheşti Tıp Bilimleri Üniversitesi’nden psikologlar tarafından yürütülen ve hakemli bilimsel dergi BMC Psychology'de yayınlanan çalışma ise daha farklı bir tabloya işaret ediyor. Buna göre, altı yaşın altındaki çocuklara sıklıkla bakan büyükanne ve büyükbabalar arasında depresyon riski belirgin biçimde artıyor.
Araştırmacılar, bu artışın nedenleri arasında küçük çocuklara bakmanın getirdiği fiziksel ve duygusal yorgunluk, zaman baskısı ve emeklilik sonrası azalan gelirle birleşen maddi yük olduğunu belirtiyor.
Çalışmada, uzun süreli ve yoğun torun bakımının, zaten sınırlı kaynaklara sahip olan yaşlı bireylerde depresif belirtileri tetikleyebileceği vurgulanıyor.
Daily Mail'in aktardığına göre, daha önceki çalışmalarda da benzer bulgulara ulaşan araştırmacılar olmuştu.
Örneğin, 2020'de Massachusetts Üniversitesi Boston’da yapılan bir çalışmada da torun bakımının büyükanne ve büyükbabalar arasında evlilik içi gerilimi artırabildiği, özellikle de bakımın daha ağır ve zahmetli kısmının çoğunlukla büyükannelerin omuzlarına yüklendiği belirtilmişti.
