Dünya genelinde milyonlarca insanı fiziksel, ruhsal ve ekonomik olarak kıskacına alan kanser hastalığına karşı küresel tablo giderek ağırlaşıyor. DSÖ ve IARC ortaklığıyla hazırlanan ve tıp dünyasında geniş yankı uyandıran "2026 Küresel Kanser Durum Raporu" kamuoyuna açıklandı. Rapordaki verilere göre kanser; her yıl tahmini 20,6 milyon yeni vaka ve yaklaşık 10 milyon can kaybıyla, kalp-damar hastalıklarının hemen ardından dünya genelinde ikinci en büyük ölüm nedeni olmaya devam ediyor. Uzmanlar, bu sinsi yükseliş trendini tersine çevirmek için sadece tıbbi tedavilere değil, doğrudan hastaların yaşam deneyimlerine odaklanan insan merkezli köklü bir sistem değişikliğine ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.
Gelir Seviyesi Ölüm Kalım Çizgisi Haline Geldi
Raporda yer alan en çarpıcı ve düşündürücü bölümlerden biri, ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyleri ile kanserden hayatta kalma oranları arasındaki devasa uçurum oldu. Küresel ölçekte kanseri önleme, erken teşhis, nitelikli tedavi ve palyatif bakıma erişimde korkunç bir eşitsizlik yaşandığının altı çizildi. Yapılan sosyo-ekonomik analizlere göre:
Yüksek gelirli ülkelerde meme kanseri teşhisi konulan kadınların 5 yıl boyunca hayatta kalma oranı %87 seviyesindeyken,
Düşük gelirli ülkelerde bu oran trajik bir şekilde %42 civarına kadar geriliyor.
Daha da vahimi, dünya genelindeki ülkelerin 3'te 1'inden daha azında kanser tedavisi ve bakımı evrensel sağlık sigortası paketleri kapsamında vatandaşa ücretsiz ya da destekli olarak sunuluyor.
Avrupa ve Asya’da Orantısız Kanser Yükü
Kanser yükünün coğrafi bölgeler arasındaki dağılımı da dikkat çekici veriler barındırıyor. Dev nüfusuyla öne çıkan Asya kıtası, tüm dünyadaki kanser vakalarının %50,7'sini ve kanser kaynaklı ölümlerin %56,5'ini tek başına sırtlayarak en büyük paya sahip oldu.
Avrupa kıtası ise tam anlamıyla bir orantısızlık tablosu çiziyor; dünya nüfusunun yalnızca %9'una ev sahipliği yapmasına rağmen, küresel kanser vakalarının %21'ini ve ölümlerin %20'sini barındırarak çok yüksek bir yük taşıyor. Buna karşılık Afrika kıtasındaki birçok ülkede resmi vaka bildirim oranları düşük görünse de, nitelikli tedaviye erişilemediği için ölüm oranları son derece yüksek seyrediyor.
Vakaların Dörtte Biri Tamamen Önlenebilir Nedenlerden
Rapor, küresel kanser ölümlerinin bir numaralı faili olarak akciğer kanserini işaret etmeye devam ediyor. Erkeklerde en sık akciğer, prostat ve kolorektal (bağırsak) kanserleri görülürken; kadınlarda ise yükün ezici bir çoğunluğunu meme, akciğer ve kolorektal kanserleri oluşturuyor.
Tıp otoriteleri, dünya genelindeki kanser vakalarının neredeyse %25'inin (4'te 1'inin) aslında tamamen önlenebilir risk faktörlerinden kaynaklandığını anımsatarak hayati bir uyarıda bulundu. Başta İnsan Papillomavirüsü (HPV), Hepatit B, Hepatit C ve mide kanserini tetikleyen Helicobacter pylori gibi kronik enfeksiyonların yanı sıra; alkol tüketimi, tütün kullanımı, yüksek vücut kitle indeksi (obezite) ve yetersiz fiziksel aktivite gibi tamamen değiştirilebilir yaşam tarzı unsurlarının kansere yol açtığı belgelendi.
"Kaderiniz Doğduğunuz Coğrafyaya Bağlı Olmamalı"
Tüm bu olumsuz tablonun yanında, ülkelerin siyasi kararlılığında umut verici bir artış da gözlendi. Ulusal kanser kontrol planlarına sahip olan ülkelerin oranı 2010 yılında sadece %50 iken, günümüzde bu oran %82'ye yükselmiş durumda. Raporun sonuç bildirgesinde görüşlerine yer verilen DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, küresel liderlere ve vicdanlara seslenerek şu ifadeleri kullandı:
"Kanser, neredeyse hepimizi şu ya da bu şekilde doğrudan etkileyen son derece kişisel ve yıkıcı bir hastalıktır. Ancak bir insanın bu amansız hastalıktan kurtulup kurtulamayacağı, asla nerede doğduğuna ya da banka hesabında ne kadar kazancı olduğuna bağlı olmamalıdır. Raporda açıkça belgelediğimiz bu derin ve adaletsiz eşitsizlikler asla kaçınılmaz bir kader değildir; aksine yanlış politik tercihlerin bir sonucudur. Daha güçlü, kararlı ve birleşik bir küresel eylem planıyla bu kötü gidişatı tersine çevirebiliriz."
