Hava sıcaklıklarının artmasıyla birlikte Türkiye'nin belirli bölgelerinde endemik bir halk sağlığı sorunu olan Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) yeniden gündeme oturdu. Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD) Yönetim Kurulu Üyesi ve Zoonotik Hastalıklar ve Viral Kanamalı Ateşler Çalışma Grubu Koordinatörü Doç. Dr. Nevin İnce, ölümcül sonuçlar doğurabilen bu viral enfeksiyona karşı alınması gereken önlemleri ve doğru bilinen yanlışları anlattı. Özellikle hayvancılık ve tarımla uğraşan kesimlerin büyük risk altında olduğunu belirten İnce, paniğe kapılmadan ancak tam bir ciddiyetle hareket edilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Bilanço Ağırlaşıyor: 2026 Yılında Da Can Kayıpları Var
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün resmi istatistik verilerine göre, Türkiye’de hastalığın ilk görüldüğü 2002 yılından 2025 yılının sonuna kadar toplam 17 bin 813 KKKA olgusu tespit edildi ve bu vakaların 855’i ölümle sonuçlandı. Ülke genelindeki vaka-ölüm hızı yüzde 4,86 olarak hesaplanırken, grafiklerin son yıllarda yukarı yönlü hareket ettiği görülüyor. 2024 yılında 593 vaka ve 20 ölüm kaydedilirken, 2025 yılında bu sayı 681 vaka ve 36 ölüme yükseldi. İçinde bulunulan 2026 yılına ait resmi yıl sonu verileri henüz netleşmemiş olsa da özellikle Sivas, Tokat ve Yozgat çevresinden gelen kara haberler virüsün tehlikesini koruduğunu gösteriyor. Haziran ayında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Hastanesine başvuran 38 hastadan 26’sında KKKA saptanırken 5 kişi hayatını kaybetti. Temmuz ayı başında ise Sivas Koyulhisar ve Yozgat’tan gelen çocuk ölüm haberleri, koruyucu tedbirlerin önemini bir kez daha gözler önüne serdi.
Kelkit Havzası ve Risk Altındaki Gruplar
Hastalığın Türkiye'deki coğrafi dağılımı incelendiğinde belirli bölgelerin öne çıktığı görülüyor. Doç. Dr. Nevin İnce, vakaların en sık Orta Karadeniz, Kuzey İç Anadolu ve Doğu Anadolu’nun kuzey kesimlerinde; özellikle Tokat, Sivas, Çorum, Yozgat, Gümüşhane ve Erzincan hattında yoğunlaştığını belirtti. Kelkit Havzası ve çevresindeki bu yoğunluğun temel sebebi ise virüsü taşıyan Hyalomma türü kenelerin bu iklim ve bitki örtüsünü sevmesi olarak açıklanıyor. Bölgedeki tarım ve hayvancılık faaliyetleri, kırsal yaşam ve açık alan teması riski doğrudan tetikliyor. Bu kapsamda çiftçiler, çobanlar, hayvancılıkla uğraşanlar, kasaplar, mezbaha çalışanları, veteriner hekimler ve riskli bölgedeki sağlık çalışanları en yüksek risk grubunu oluşturuyor.
Kene Tespit Edildiğinde Yapılan Ölümcül Hatalar
Her kene tutunmasının mutlaka KKKA ile sonuçlanmayacağını söyleyen Doç. Dr. Nevin İnce, virüsün bulaşma riskini belirleyen en önemli faktörün kenenin vücuttan çıkarılma şekli olduğunu vurguladı. Halk arasında kulaktan kulağa yayılan bazı ilkel yöntemlerin enfeksiyon riskini katladığını ifade eden İnce, en sık yapılan hataları ve doğru müdahale yöntemini şu sözlerle özetledi:
"Vücutta bir kene fark edildiğinde kesinlikle panik yapılmamalıdır. En sık yapılan yanlış uygulamalar; kenenin üzerine kolonya, alkol, gaz yağı, zeytinyağı gibi kimyasal maddeler dökmek, sigara basmak, keneyi çıplak elle ezmek, patlatmak veya elle koparmaya çalışmaktır. Bu tür müdahaleler kenenin strese girerek kendi vücut sıvılarını ve salgılarını insanın içine enjekte etmesine neden olur, bu da virüsün bulaşma riskini maksimuma çıkarır. Yapılması gereken şey, kene çıplak elle tutulmadan, ince uçlu bir pens veya cımbız yardımıyla deriye en yakın yerden kavranmalı; ezmeden, koparmadan ve döndürmeden yavaşça tek bir hamlede mekanik olarak çıkarılmalıdır. Eğer kişi bunu güvenli şekilde yapamıyorsa, vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalıdır."
10 Günlük Kritik Takip ve Belirtiler
Kene vücuttan başarılı bir şekilde çıkarılsa dahi sürecin bitmediğini hatırlatan uzmanlar, kişinin kendisini tam 10 gün boyunca çok sıkı takip etmesi gerektiğini belirtiyor. Hastalık başlangıçta ani ateş, halsizlik, iştahsızlık, şiddetli baş ağrısı, yaygın kas ve eklem ağrısı, bulantı, kusma ve ishal gibi grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor. Hastalığın daha ağır ve tehlikeli safhaya geçtiğini gösteren ciddi bulgular ise burun ve diş eti kanamaları, idrarda veya dışkıda kan görülmesi, ciltte morarma ya da döküntüler, bilinç bulanıklığı ve tansiyon düşüklüğü olarak sıralanıyor. Riskli bölgelerde bu belirtilerin basit bir kırgınlık olarak geçiştirilmemesi ve hekime başvurulduğunda kene teması öyküsünün mutlaka dürüstçe paylaşılması gerekiyor.
Sağlık Çalışanlarına ve Hasta Yakınlarına Bulaşabilir
KKKA tanısı alan hastaların tedavisinde erken teşhis ve hastane ortamında yakın takip hayati önem taşıyor. Kan sayımındaki düşüşler ve karaciğer enzimlerindeki bozulmalar doğrultusunda destek tedavisi uygulanıyor, sıvı dengesi korunuyor ve pıhtılaşma parametreleri izleniyor. Hastalığın insandan insana günlük normal temasla bulaşmadığını belirten Doç. Dr. Nevin İnce, ancak hastanın kanı, kusmuğu, idrarı veya dışkısı gibi enfekte vücut sıvılarıyla korunmasız temas edilmesi halinde virüsün geçebileceğini ifade etti. Bu nedenle Sağlık Bakanlığının güncel vaka yönetim rehberleri doğrultusunda, hastanelerde çok sıkı izolasyon önlemleri alınması, sağlık çalışanlarının ve hasta yakınlarının eldiven, maske, gözlük ve koruyucu önlük gibi ekipmanları eksiksiz kullanması gerekiyor. Kırsal alan ziyaretlerinde ise paçaların çorap içine sokulması ve dönüşte tüm vücudun detaylıca taranması korunmanın en temel kuralı olmaya devam ediyor.
