Sağlık Bakanlığı, Türkiye'deki sağlık hizmetlerinin işleyişini, hasta-hekim ilişkilerini ve hastane güvenliğini kökten değiştirecek devrim niteliğinde bir yönetmelik taslağı hazırladı. “Sağlıkta Haklar ve İletişim Yönetmeliği” adı verilen bu yeni taslak ile Türkiye sağlık tarihinde ilk kez hasta ve çalışan hakları tek bir yasal çatı altında birleştiriliyor. Yeni düzenlemelerin temel vizyonu, hastaların insan onuruna en yakışır şekilde sağlık hizmeti almasını sağlamanın yanı sıra, son yıllarda tırmanışa geçen sağlıkta şiddet olaylarına karşı sağlık çalışanlarının güvenli, destekleyici ve saygın bir ortamda görev yapabilmesini yasal teminat altına almak olarak öne çıkıyor.
Dijital Onay ve "Önceden Açıklanmış Sağlık İsteği" Dönemi
Hastanelerdeki bürokratik süreçleri azaltmayı ve dijitalleşmeyi artırmayı hedefleyen taslak, tıbbi müdahale öncesinde hastadan alınan rıza (onam) formlarında tamamen yeni bir dönemi başlatıyor. Buna göre, hastaların ameliyat ve benzeri tıbbi müdahalelere ilişkin rızaları artık elektronik ortamda alınabilecek; dijital kayıt, doğrulama ve arşivleme süreçleri daha etkin yürütülecek. Sistemde hayata geçirilecek bir diğer çarpıcı yenilik ise "önceden açıklanmış sağlık isteği" kavramı oldu. Bireyler, ileride demans (bunama) gibi ağır hastalıklar veya ani gelişen bilinç kaybı nedeniyle kendi sağlık kararlarını veremeyecek duruma düşme ihtimaline karşı, hangi tedavileri kabul edip hangilerini reddettiklerini yazılı veya dijital ortamda önceden beyan edebilecek. Bu tercihler, yoğun bakım süreçleri de dahil olmak üzere sağlık sunucuları tarafından yasal olarak dikkate alınacak.
HÇHBS ile Yerinde Uzlaşı ve Çözüm Arayışı
Hasta ve sağlık çalışanlarının tüm şikayet, talep ve yasal başvurularını dijital ortama taşımak amacıyla kısa adı HÇHBS olan "Hasta ve Çalışan Hakları Başvuru Sistemi" kurulacak. Bu akıllı takip sistemi üzerinden yapılacak tüm başvurularda öncelikli olarak taraflar arasında yerinde çözüm ve uzlaşı yöntemi denenecek. Başvuru yapılan hastane içinde çözüme kavuşturulamayan daha karmaşık ya da uzlaşılamayan dosyalar ise kademeli olarak üst mercilere; yani ihtisas komisyonlarına, il koordinatörlüklerine ve il kurullarına resmi olarak delege edilecek.
Şiddete Karşı Kök Neden Analizi ve Ramak Kala Takibi
Sağlık kurumlarındaki şiddet sarmalını kırmak adına taslak yönetmelikte çok sıkı güvenlik ve inceleme yükümlülükleri yer alıyor. Hastaneler ve tüm sağlık kuruluşları, sağlıkta şiddeti önlemeye yönelik kurumsal programlar hazırlamak mecburiyetinde olacak. Yaşanan fiili şiddet olaylarının yanı sıra tıp literatüründe “ramak kala” olarak tanımlanan, fiziksel bir saldırıyla sonuçlanmayan ancak ciddi risk ve tehdit oluşturan tüm gizli olaylar da zorunlu olarak kayıt altına alınarak incelenecek. Şiddet olayının ardından kurumlara, olayın neden kaynaklandığını saptamak amacıyla "kök neden analizi" yapma zorunluluğu getirilirken, mağdur olan sağlık çalışanlarına hastane yönetimlerince psikososyal destek sağlanması da yasal bir zorunluluk haline gelecek.
"Beyaz Yardım" ve Hizmetten Çekilme Hakkı
Sağlık çalışanlarının güvenliğini sahada aktif olarak korumak amacıyla "Beyaz Yardım" adında yepyeni bir merkezi destek asistanlığı sistemi hayata geçiriliyor. Bu özel dijital sistem üzerinden personel, maruz kaldığı şiddet olaylarına karşı anlık ve kurumsal olarak hukuki destek talebinde bulunabilecek. Taslağın en çok konuşulacak maddelerinden biri ise personelin can güvenliğini koruyan hizmetten çekilme hakkı oldu. Sağlık çalışanları, görevleri esnasında fiziksel şiddete maruz kaldıklarında, açıkça tehdit edildiklerinde, hakarete uğradıklarında ya da kendisinin ve ekip arkadaşlarının can güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye sokan agresif davranışlarla karşılaştıklarında, belirlenen yasal usuller çerçevesinde hizmet sunumundan çekilme talebinde bulunabilecekler.
