Gündüz sürelerinin kısalması ve havaların soğumasıyla birlikte açık alan aktivitelerinin azalması, bireyin günlük yaşamda keyif aldığı dış uyaranları kısıtlayabiliyor. Sonbaharın gelmesiyle başlayan bu çevresel değişimlerin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendiren Psikoloji Uzmanı Klinik Psikolog Burçin Deniz, sürecin yönetilmesine dair kritik bir yol haritası paylaştı.
"Kısıtlanan Rutinler Çökkün Duygulanımı Besliyor"
Soğuyan havaların sosyal etkileşimleri kısıtlayarak kişiyi davranışsal bir geri çekilmeye yönlendirdiğini belirten Klinik Psikolog Burçin Deniz, yaz aylarındaki yüksek pozitif pekiştireçlerin yerini kısıtlayıcı rutinlere bıraktığını söyledi. Yaşamdan alınan tatmin düştükçe çökkün duygulanımın beslendiğini vurgulayan Deniz; artan uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyonun kendi içinde büyüyen bir kısır döngü oluşturduğunu ifade etti.
"Neden Böyle Hissediyorum?" Sorusuna Aşırı Odaklanmayın
Mevsimsel yavaşlamanın getirdiği ilk halsizlik karşısında zihnin "Neden eski performansımda değilim?" gibi olumsuz otomatik düşüncelere ve ruminasyona (zihinsel geviş getirme) sürüklendiğini belirten Burçin Deniz, mükemmeliyetçi kişilerin bu dönemde daha hızlı tükenebildiğini kaydetti. Deniz, isteksizlik ve yorgunluğun doğaya gösterilen doğal bir adaptasyon tepkisi olduğunu ancak eylemsizliğin bu hissi daha da pekiştirdiğini söyledi.
İki Haftayı Aşan Durumlarda Uzman Desteği Şart
Motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeden "eylem motivasyonu oluşturur" ilkesiyle hareket edilmesi gerektiğini belirten Klinik Psikolog Burçin Deniz, sürecin ne zaman klinik boyuta ulaştığını şu sözlerle özetledi:
"Haftalarca süren ve derinleşen bir çökkünlük, keyif alınan aktivitelere karşı tam ilgisizlik ve belirgin bir işlevsellik kaybı varsa tablo 'mevsimsel afektif bozukluk' boyutuna kayabilir. Kişinin kendi stratejilerine rağmen isteksizlik ve çökkünlük 2 haftadan uzun sürüyor ve günlük yaşamı kısıtlıyorsa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır."
