Tıbbi Çaresizliğe Matematik ve Yapay Zeka Çözümü
Canlı vericisi olmasına rağmen kan veya doku uyumsuzluğu sebebiyle organ nakli olamayan ve hayati tehlikesi bulunan hastalar, nakil merkezlerinin en büyük tıbbi sorunlarından birini oluşturuyor. Malatya'da gerçekleştirilen bu son rekor operasyonun arkasında ise dünya çapında ses getiren bir ekonomi, matematik ve yapay zeka iş birliği yer alıyor.
Boston College’da görev yapan Türk ekonomi profesörleri Prof. Dr. Tayfun Sönmez ve Prof. Dr. Utku Ünver, bu çaresizliğe çözüm sunmak adına özel bir algoritma geliştirdiler. Prof. Dr. Sönmez'in, vefat eden eşi Banu Bedestenci Sönmez’in adını verdiği bu hayat kurtaran yazılım, dünyada bu çapta ameliyatları yapabilecek tek merkez olan Malatya İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsüne hibe edildi. Geliştirilen bu sistem; kendi vericisiyle uyuşmayan yüzlerce hasta ve donör çiftinin kan gruplarını, doku analizlerini ve karaciğer hacimlerini saniyeler içinde tarıyor. Milyonda bir ihtimalleri çözerek, aileleri birbirine hayat verecek şekilde devasa bir zincir halinde eşleştiriyor. Son operasyonda da 8 farklı aile bu dahi yazılım sayesinde birbiriyle eşleşti.
Rekor Değil İnsan Hayatını Kurtarma Amacı
İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sezai Yılmaz, önceliklerinin hiçbir zaman rekor kırmak olmadığını, tek gayelerinin çaresiz durumdaki hastaları hayatta tutmak olduğunu vurguladı. Çoklu çapraz nakil yönteminin, hastaların organa ulaşması adına ne kadar hayati bir buluş olduğunun altını çizen Yılmaz, dünyada ikili ya da üçlü çapraz operasyonlar denenebilirken; dörtlü, beşli, altılı ve yedili kombinasyonların sadece Malatya'da yapılabildiğini belirtti.
Prof. Dr. Yılmaz, karaciğer nakli havuzunda sıra bekleyen ve durumu son derece acil olan hastalara ümit olabilmek için bu sistemin hayati bir önem taşıdığını ifade etti. Dünyada bir ilk olan 8'li çapraz operasyonun temel amacının bir sayısal başarı elde etmek değil, organ sırası beklerken hayatını kaybetme riski olan insanlara yaşam şansı sunmak olduğunu dile getirdi.
Uluslararası Tıp Dünyası Bu Kapasiteye İnanmakta Zorlanıyor
İnönü Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nusret Akpolat da enstitünün dünyada eşi benzeri az bulunan bir altyapıya sahip olduğunu kaydetti. Aynı anda tam 16 ameliyathaneyi aktif hale getirerek bu devasa operasyonları yürütebilecek güçlü bir teknik kadroya sahip olduklarını vurgulayan Akpolat, daha önce gerçekleştirdikleri yedili çapraz nakil sürecinde yaşadıkları ilginç bir anıyı paylaştı.
Yedili nakil başarısını Amerika’daki prestijli bir tıp dergisine bilimsel yayın olarak gönderdiklerinde, yabancı hakemlerin bu durumun fiziksel olarak mümkün olamayacağını iddia ettiklerini belirten Rektör Akpolat, kendilerinden hastanenin mimari projesini talep ettiklerini söyledi. Proje çizimlerinin gönderilmesinin ardından yayının kabul edildiğini ifade eden Akpolat, küresel tıp dünyasının Malatya'daki bu kapasiteye inanmakta zorlandığını ekledi. Operasyon geçiren 16 hastanın ve vericinin sağlık durumlarının tamamen iyi olduğu bildirildi.
