Yaz aylarında termometrelerin yükselmesiyle birlikte gıda zehirlenmeleri ve ishal vakalarında ciddi artış yaşanıyor. Türkiye EKMUD Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Şafak Kaya Kavak, ishal vakalarının arkasındaki en büyük etkenleri sıralayarak, kulaktan dolma bilgilerle yapılan rastgele antibiyotik kullanımının tehlikelerine dikkat çekti.
Haber Metni: Yaz mevsiminin kendini iyice hissettirdiği bu günlerde, yüksek hava sıcaklıkları halk sağlığını tehdit eden önemli bir sorunu da beraberinde getirdi. Türkiye genelinde acil servis ve polikliniklere başvuran ishal vakalarında belirgin bir tırmanış gözleniyor. Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Şafak Kaya Kavak, yaz ishallerinin arkasındaki temel dinamikleri mercek altına aldı. Kavak, aşırı sıcakların doğada ve gıdalarda bulunan mikroorganizmaların üreme hızını katladığını belirterek, özellikle besin zincirindeki kırılmaların ve hijyen eksikliğinin enfeksiyonlara davetiye çıkardığını vurguladı.
"Et, Süt ve Yumurtada Soğuk Zincir Bozulmamalı"
Yaz aylarında gıdaların saklama koşullarının hayati bir önem kazandığını ifade eden Prof. Dr. Şafak Kaya Kavak, bakterilerin yüksek sıcaklıkta dakikalar içinde milyonlarca sayıya ulaşabildiğini hatırlattı. Özellikle protein zengini ve hassas gıdalara dikkat çeken Kavak, riskli besinleri ve bulaş yollarını şu sözlerle aktardı:
"Uygun ve ideal koşullarda muhafaza edilmeyen; et ve et ürünleri, tavuk, süt, yumurta ve deniz ürünleri yaz enfeksiyonlarının en birincil kaynaklarıdır. Soğuk zinciri bozulan bu gıdalar süratle toksin üretir. Bunun yanı sıra tarla ve bahçelerden soframıza gelen ancak iyi yıkanmamış çiğ sebze ile meyveler de büyük risk barındırıyor. Sadece gıdalar değil; serinlemek için girilen havuz ve deniz sularının kazara yutulması ya da kaynağı bilinmeyen, hijyenik olmayan içme sularının tüketilmesi de ishal etkenlerinin vücuda çok kolay bir şekilde bulaşmasına yol açmaktadır."
Risk Gruplarında Sıvı Kaybı Ölümcül Olabilir
Tıbbi olarak ishalin genellikle günde üç veya daha fazla sayıda sulu dışkılama ile karakterize olduğunu belirten Prof. Dr. Kavak, klinik tabloya çoğunlukla mide bulantısı, kusma, şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş ve genel halsizlik durumlarının da eşlik ettiğini söyledi. Sağlıklı yetişkinlerde vakaların çoğunun birkaç gün içinde kendiliğinden düzeldiğini ifade eden Kavak, kritik bir uyarıda bulundu:
"Bebekler, yaşlılar, gebeler ve kanser veya kemoterapi gibi nedenlerle bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler ishal karşısında çok savunmasızdır. Bu kişilerde ishalin yol açtığı dehidrasyon, yani sıvı ve elektrolit kaybı çok ciddi organ yetmezliklerine yol açabilir. Eğer hastada ağız kuruluğu, aşırı susama hissi, idrar miktarında gözle görülür azalma, baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü ve bilinç değişikliği gibi tehlikeli alarm bulguları ortaya çıkmışsa, hiç vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır."
Her İshale Antibiyotik Almak Büyük Bir Hata!
Halk arasında ishal başlar başlamaz hemen antibiyotik haplarına sarılma alışkanlığının son derece yaygın ve tehlikeli bir yanlış olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Şafak Kaya Kavak, bu konudaki tıbbi doğruyu net bir şekilde ortaya koydu. İshal tedavisinin ana omurgasını, kaybedilen su ve mineral (elektrolit) dengesinin ağızdan veya damar yoluyla yerine konulmasının oluşturduğunu belirten uzman isim, "Yaz ishallerinin çok önemli bir kısmı bakteriyel değil, virüs kaynaklı (viral) nedenlerle gelişir. Antibiyotikler ise virüslere karşı tamamen etkisizdir. Dolayısıyla gereksiz antibiyotik kullanımı hastaya hiçbir fayda sağlamayacağı gibi, bağırsaktaki faydalı bakterileri yok eder, hastalığın seyrini kötüleştirir ve küresel bir tehdit olan antibiyotik direncini artırır. Hangi hastaya antibiyotik verileceğine mutlaka hekim muayenesi ve dışkı tahlili sonrası karar verilmelidir" dedi.
Piknikçilere ve Tatilcilere Altın Değerinde Hijyen Kuralları
Yaz ishallerinin çok büyük bir bölümünün aslında basit ve uygulanabilir hijyen kurallarıyla tamamen önlenebileceğini ifade eden Prof. Dr. Kavak, korunma formüllerini sıraladı. Güvenliğinden emin olunmayan suların kesinlikle içilmemesi gerektiğini söyleyen Kavak; yemek hazırlama aşamalarından önce ve tuvalet sonrasında ellerin mutlaka bol sabun ve suyla yıkanması gerektiğini belirtti. Özellikle yaz aylarında açıkta, sokakta satılan ve güneş altında bekleyen gıdalardan uzak durulması, evde pişirilen yemeklerin oda sıcaklığında uzun süre bekletilmeden hızla buzdolabına kaldırılması gerektiğinin altını çizdi. Son olarak, yaz aylarının vazgeçilmezi olan piknik ve açık hava organizasyonlarında da et ve mezelerin mangal aşamasına kadar mutlaka buz aküleri içeren soğutucu dolaplarda muhafaza edilmesi gerektiğini anımsatarak sözlerini noktaladı.
